Umowa przejęcia ma być podpisana za trzy tygodnie. W data roomie leżą polityka bezpieczeństwa, certyfikat systemu zarządzania i odpowiedź działu IT na pytanie o incydenty: „nie odnotowano istotnych zdarzeń”. Nikt nie zapytał, kto w spółce przegląda logi kont administratorów ani czy ktokolwiek zrobił to w ostatnim roku.
Tak wygląda due diligence IT oparte na deklaracjach. W cyberbezpieczeństwie przejęcie firmy oznacza przejęcie jej systemów razem z historią, której kupujący nie zna. Deklaracja sprzedającego tej historii nie odsłoni — odsłaniają ją dokumenty i stan systemów.
Czym jest due diligence IT i czym różni się od audytu bezpieczeństwa?
Due diligence IT to sprawdzenie systemów, danych i praktyk bezpieczeństwa przejmowanej firmy, które kupujący przeprowadza przed podpisaniem umowy, żeby wiedzieć, za co płaci i co przejmuje. Od audytu bezpieczeństwa różni je cel i warunki pracy. Audyt zleca właściciel systemów, który chce je poprawić i udostępnia je audytorowi. Due diligence zleca kupujący, który widzi tylko to, co sprzedający zgodzi się pokazać.
Inny jest też wynik. Audyt kończy się planem naprawczym dla właściciela. Due diligence IT kończy się listą ustaleń i niewiadomych, z których każda musi trafić w jedno z czterech miejsc: do ceny, do zapisów umowy, do warunków zamknięcia transakcji albo do planu działań po przejęciu. Ustalenie, które nie trafiło nigdzie, kupujący po prostu odziedziczy.
Najgroźniejsze problemy nie leżą przy tym w dokumentach: spółka z aktualną polityką i certyfikatem może gościć w sieci niewykrytego atakującego. Dobre due diligence IT zakłada więc, że część odpowiedzi przyjdzie dopiero po zamknięciu transakcji, i planuje, jak je zdobyć.
Dlaczego kupujący przejmuje także incydenty sprzed transakcji?
Kupujący przejmuje systemy razem z ich historią, w tym z włamaniami, które zaczęły się przed transakcją i trwają dalej. Dobrze udokumentowany przykład to przejęcie sieci hoteli Starwood przez Marriott International, opisane w decyzji brytyjskiego organu ochrony danych ICO (Information Commissioner’s Office) z 30 października 2020 r.
Według tej decyzji atakujący zainstalował web shell, czyli skrypt dający zdalny dostęp przez serwer WWW, na urządzeniu w sieci Starwood 29 lipca 2014 r. Marriott przejął Starwood we wrześniu 2016 r. i nie wykrył ataku aż do września 2018 r. Atak wyszedł na jaw dopiero wtedy, gdy atakujący uruchomił alert na tabeli bazy rezerwacji zawierającej dane kart płatniczych.
Według decyzji ICO z 2020 r. Marriott oszacował, że atak objął 339 mln rekordów gości, w tym 30,1 mln z Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Wszystkie te rekordy przeszły pod odpowiedzialność nowego właściciela razem z systemami, w których atakujący wciąż był obecny.
Za co ICO ukarało Marriott, a czego nie oceniało?
ICO nałożyło na Marriott 18,4 mln GBP kary za brak odpowiednich zabezpieczeń przejętych systemów Starwood w okresie od 25 maja 2018 r., czyli od rozpoczęcia stosowania RODO, do 17 września 2018 r. Podstawą były art. 5 ust. 1 lit. f i art. 32 RODO, które wymagają zapewnienia bezpieczeństwa danych odpowiednimi środkami technicznymi i organizacyjnymi.
Decyzja wymienia cztery główne uchybienia: niewystarczające monitorowanie kont uprzywilejowanych, niewystarczające monitorowanie baz danych, brak kontroli nad krytycznymi systemami oraz niepełne szyfrowanie. Przy trzecim ICO wskazuje utwardzanie serwerów, na przykład białe listy dostępu. Przy czwartym zauważa, że Marriott szyfrował dane kart i część numerów paszportów algorytmem AES-128, ale zgodnie z naciskiem na PCI DSS innych kategorii danych już nie.
Równie ważne jest to, czego ICO nie oceniało. W pkt 3.3 decyzji organ stwierdza, że nie formułuje ustaleń co do okresu między przejęciem a rozpoczęciem stosowania RODO i nie rozstrzyga, czy Marriott mógł przeprowadzić due diligence w trakcie przejęcia. Dodaje, że mogą istnieć okoliczności, w których pogłębione due diligence konkurenta podczas przejęcia nie jest możliwe.
Kara nie dotyczyła więc przebiegu transakcji. Dotyczyła tego, czego kupujący nie zrobił z przejętymi systemami, gdy już odpowiadał za przetwarzane w nich dane. Ta sama decyzja podaje, że w lipcu 2019 r. ICO proponowało karę 99,2 mln GBP, a ostateczną kwotę obniżyło między innymi ze względu na okoliczności łagodzące i wpływ pandemii COVID-19.
Najważniejsze:
- Ograniczone due diligence przed podpisaniem nie zmniejsza obowiązków kupującego po zamknięciu transakcji.
- Uchybienia z decyzji to gotowa lista kontrolna: konta uprzywilejowane, monitoring baz, utwardzanie systemów, szyfrowanie.
Jakie dokumenty sprawdzić przed podpisaniem umowy?
Przed podpisaniem umowy warto zażądać dokumentów, które pokazują, jak spółka naprawdę zarządza bezpieczeństwem: dokumentacji naruszeń, inwentarza systemów i kont uprzywilejowanych, raportów z testów ze statusem napraw, umów z dostawcami IT i dowodów zarządzania ryzykiem. Najpierw te, których wymagają przepisy, bo one powinny istnieć.
Pierwsza pozycja to dokumentacja naruszeń ochrony danych osobowych. Art. 33 ust. 5 RODO wymaga, żeby administrator dokumentował wszelkie naruszenia, ich okoliczności, skutki i podjęte działania zaradcze (stan na 18 listopada 2026 r.). Brak takiej dokumentacji albo deklaracja „nie było żadnych naruszeń” to powód do dalszych pytań, a nie do ulgi.
Jeśli spółka jest podmiotem kluczowym lub ważnym w rozumieniu dyrektywy NIS2, poproś o politykę analizy ryzyka i bezpieczeństwa systemów oraz o procedury oceny skuteczności środków zarządzania ryzykiem. Art. 21 ust. 2 lit. a i f NIS2 wymienia je wśród środków, które takie podmioty mają wprowadzić (stan na 18 listopada 2026 r.). W podmiocie finansowym mapę zależności daje rejestr informacji o ustaleniach umownych z dostawcami usług ICT, prowadzony zgodnie z art. 28 ust. 3 DORA.
Bez pozostałych trudno ocenić ryzyko: inwentarza systemów z danymi osobowymi, listy kont administracyjnych, raportów z testów penetracyjnych z niezamkniętymi podatnościami, wyników testów odtwarzania i umów z dostawcami, którzy mają zdalny dostęp.
Jak odróżnić zapewnienie sprzedającego od dowodu?
Zapewnienie to odpowiedź na pytanie, dokument to ślad procesu, a dowód to stan systemu, który da się sprawdzić. Due diligence IT powinno dla każdego istotnego obszaru ustalić, na którym z tych trzech poziomów stoi wiedza kupującego, bo od tego zależy, ile ryzyka zostaje po podpisaniu.
Zapewnienie brzmi: „uwierzytelnianie wieloskładnikowe obejmuje wszystkie konta administracyjne”. Dokumentem jest polityka, która tego wymaga, albo raport audytora, który to potwierdził. Dowodem jest eksport konfiguracji z listą kont, na której widać, że żadne konto z dostępem do krytycznego systemu nie omija drugiego składnika.
Decyzja ICO pokazuje, dlaczego ta różnica ma znaczenie. Marriott uważał, że uwierzytelnianie wieloskładnikowe chroni dostęp do środowiska danych kart płatniczych, bo zapewnił go o tym zarząd Starwood, a potwierdziły dwa raporty niezależnych audytorów PCI DSS z 29 kwietnia 2016 r. i 23 maja 2017 r. W rzeczywistości zabezpieczenie nie obejmowało wszystkich kont z dostępem do tego środowiska i atakujący skorzystał z luki. ICO uznało, że Marriott mógł polegać na raportach, i nie ukarało go za ten brak.
Dla kupującego to marna pociecha, bo brak kary nie zatrzymał atakującego. Jeśli od wyniku zależy cena albo integracja, potrzebny jest dowód techniczny albo zapis w umowie, który określa, kto poniesie skutki nieprawdziwego zapewnienia.
Kiedy due diligence IT potrzebuje testów technicznych?
Testy techniczne są potrzebne wtedy, gdy od stanu systemów zależy cena albo warunki transakcji, a dokumenty nie wystarczają, na przykład gdy infrastruktura spółki ma zostać połączona z siecią kupującego. Każdy taki test wymaga zgody przejmowanej spółki i zakresu uzgodnionego na piśmie, bo przed zamknięciem transakcji kupujący nie jest właścicielem systemów.
Przed podpisaniem sprawdzają się testy o niskim wpływie na działanie spółki. Przegląd konfiguracji wymaga dostępu tylko do odczytu i porównuje ustawienia serwerów, baz danych, urządzeń sieciowych i chmury ze standardem, na przykład CIS Benchmarks. Ocena śladów kompromitacji (ang. compromise assessment) przegląda logi, konta i punkty końcowe pod kątem oznak obecności atakującego, czyli szuka tego, czego w sieci Starwood nikt nie znalazł od lipca 2014 r. do września 2018 r.
Pełny test penetracyjny przed podpisaniem bywa trudny do uzgodnienia, bo sprzedający niechętnie zgadza się na symulowany atak przed transakcją, która może nie dojść do skutku. Wtedy warto zaplanować go zaraz po zamknięciu i zarezerwować na naprawy część budżetu integracji. Metody aktywnego szukania śladów atakującego opisuje tekst o tym, czym jest threat hunting.
Jak ustalenia due diligence IT wpływają na cenę i umowę?
Każde ustalenie due diligence IT wymaga decyzji, a do wyboru są te same cztery sposoby postępowania z ryzykiem co w każdym innym procesie: akceptacja, unikanie, mitygacja oraz przeniesienie. Opisuje je artykuł o mitygacji ryzyka i czterech sposobach postępowania z ryzykiem, a w transakcji każdy z nich ma swój odpowiednik.
Akceptacja oznacza, że kupujący zna ryzyko, nie usuwa go i uwzględnia w cenie, na przykład przejmuje system bez wsparcia producenta z niższą wyceną. Unikanie to rezygnacja z działania, które jest źródłem ryzyka: wyłączenie z integracji systemu przeznaczonego do wygaszenia albo, w skrajnym przypadku, odstąpienie od transakcji. Mitygacja to naprawa przed zamknięciem jako jego warunek albo po zamknięciu według uzgodnionego planu.
Przeniesienie to zapisy umowy, które przesuwają skutki finansowe na sprzedającego, takie jak oświadczenia i zapewnienia z jego odpowiedzialnością, część ceny wypłacana później albo ubezpieczenie transakcyjne. Według NIST SP 800-39 z 2011 r. przeniesienie ryzyka nie zmniejsza ani prawdopodobieństwa zdarzenia, ani jego skutków. Pieniądze od sprzedającego nie cofną wycieku.
Formę tych zapisów ustala prawnik transakcyjny, a zespół bezpieczeństwa dostarcza mu ustalenia: co stwierdzono, jakie mogą być skutki i ile kosztuje naprawa.
Co zrobić z przejętymi systemami od pierwszego dnia po zamknięciu transakcji?
Od pierwszego dnia po zamknięciu transakcji kupujący odpowiada za bezpieczeństwo przejętych systemów, więc plan na ten dzień powstaje jeszcze w trakcie due diligence. Jego minimum wyznaczają uchybienia z decyzji ICO: monitorowanie kont uprzywilejowanych, alerty na wszystkich tabelach z danymi osobowymi, utwardzenie systemów z wrażliwymi danymi i szyfrowanie wszystkich wrażliwych kategorii danych.
Pierwsze działania są tanie: zmiana haseł i kluczy do kont administracyjnych (a gdy ocena śladów kompromitacji nie wykluczyła obecności atakującego, najpierw jego odcięcie, potem reset), przegląd kont dostawców i byłych pracowników, zbieranie logów w narzędziach kupującego. W Starwood alert, który ujawnił atak, działał wyłącznie na tabelach z danymi kart, więc eksport pozostałych tabel nie mógł uruchomić alarmu.
Integrację sieci warto odłożyć do czasu weryfikacji. Marriott utrzymywał sieci obu firm osobno i według ICO dzięki temu atakujący nie dostał się do szerszej sieci Marriott. Separacja ograniczyła skutki, ale nie zastąpiła zabezpieczeń w samej sieci Starwood.
Osobną pułapką są systemy przeznaczone do wygaszenia. Marriott planował wyłączyć sieć Starwood w pierwszym kwartale 2018 r., a harmonogram przesunął się na koniec roku. ICO uznało, że planowane wycofanie nie zwalniało z obowiązku zabezpieczenia systemu, w którym wciąż przetwarzano dane. System „do wyłączenia za kilka miesięcy” potrzebuje zabezpieczeń na cały okres przejściowy.
Kto po stronie kupującego odpowiada za wyniki due diligence IT?
Za wyniki due diligence IT odpowiada zarząd kupującego, bo to on decyduje o transakcji i akceptuje ryzyko, które zostaje po podpisaniu. Zespół bezpieczeństwa, inspektor ochrony danych i prawnicy przygotowują ustalenia, ale nie mają mandatu do przyjęcia ryzyka w imieniu firmy.
W podmiotach objętych dyrektywą NIS2 ta odpowiedzialność ma też wymiar formalny. Art. 20 ust. 1 NIS2 wymaga, żeby organy zarządzające podmiotów kluczowych i ważnych zatwierdzały środki zarządzania ryzykiem w cyberbezpieczeństwie i nadzorowały ich wdrażanie (stan na 18 listopada 2026 r.). Jeśli przejmowana spółka albo połączona organizacja należy do tej kategorii, ustalenia due diligence IT zasilają decyzje, które zarząd i tak musi podjąć.
Każde ustalenie powinno trafić do rejestru ryzyka połączonej organizacji z właścicielem, wybranym sposobem postępowania i terminem przeglądu. Jak powiązać taki rejestr z polityką, nadzorem zarządu i wymaganiami regulacyjnymi, opisuje artykuł o ładzie, ryzyku i zgodności w jednym procesie.
Łatwo przeoczyć moment przekazania: zespół due diligence kończy pracę w dniu podpisania, a zespół integracji zaczyna od zera. Raport powinien więc zawierać listę niewiadomych do sprawdzenia po zamknięciu, każdą z właścicielem.
Jak wygląda lista kontrolna due diligence IT?
Lista kontrolna due diligence IT łączy każdy obszar z pytaniem do sprzedającego, dowodem, sygnałem ostrzegawczym i konsekwencją dla umowy albo integracji. Osiem obszarów w tabeli wynika z decyzji ICO w sprawie Marriott oraz z RODO, NIS2 i DORA.
| Obszar | Pytanie do sprzedającego | Dowód, którego warto żądać | Sygnał ostrzegawczy | Konsekwencja |
|---|---|---|---|---|
| Naruszenia i incydenty | Jakie naruszenia wystąpiły? | dokumentacja naruszeń (art. 33 ust. 5 RODO) | „zero incydentów” bez dokumentacji | ocena śladów kompromitacji |
| Konta uprzywilejowane | Kto przegląda użycie kont administracyjnych? | eksport kont, logi działań | konta współdzielone, brak logów | zmiana poświadczeń w dniu zamknięcia, przy niewykluczonej obecności atakującego najpierw jego odcięcie |
| Bazy z danymi osobowymi | Jakie alerty chronią tabele z danymi? | konfiguracja alertów | alerty tylko na części tabel | alerty na wszystkich tabelach przed integracją |
| Szyfrowanie | Które kategorie danych są szyfrowane? | konfiguracja baz i kopii | szyfrowanie pod jeden standard | rozszerzenie w budżecie integracji |
| Konfiguracja systemów | Według jakiego standardu utwardzono serwery? | wynik przeglądu konfiguracji | systemy bez wsparcia producenta | warunek naprawy albo korekta ceny |
| Dostawcy IT | Kto ma zdalny dostęp do systemów? | umowy, rejestr dostawców ICT (art. 28 ust. 3 DORA) | dostęp bez imiennych kont | przegląd dostępów przed zamknięciem |
| Zarządzanie ryzykiem | Kto zatwierdza środki bezpieczeństwa? | polityka analizy ryzyka (art. 21 ust. 2 lit. a NIS2) | brak zatwierdzenia przez zarząd | wpis do rejestru ryzyka |
| Systemy do wygaszenia | Co i kiedy zostanie wyłączone? | harmonogram z właścicielem | termin bez zabezpieczeń przejściowych | zabezpieczenia do dnia wyłączenia |
Najwięcej mówi kolumna z dowodem. Jeśli dla danego obszaru kupujący ma tylko zapewnienie, ustalenie trafia do umowy albo do planu po zamknięciu, zamiast zostać uznane za zamknięte.
Najważniejsze:
- Każde ustalenie trafia do ceny, umowy, warunków zamknięcia albo planu po przejęciu.
- Raport zgodności to dokument, nie dowód stanu technicznego.
- Plan na pierwszy dzień po zamknięciu powstaje w trakcie due diligence, nie po nim.
Jak nFlo może pomóc w due diligence IT?
nFlo pomaga zamienić zapewnienia sprzedającego w dowody techniczne tam, gdzie od stanu systemów zależy decyzja o transakcji albo plan integracji. Przegląd konfiguracji systemów i infrastruktury IT porównuje ustawienia systemów operacyjnych, baz danych, urządzeń sieciowych i środowisk chmurowych z CIS Benchmarks i kończy się listą odchyleń uszeregowaną według ważności.
Przegląd wymaga dostępu tylko do odczytu, więc da się go uzgodnić z przejmowaną spółką przed podpisaniem albo wykonać zaraz po zamknięciu transakcji. Jeśli przygotowujesz przejęcie albo właśnie przejąłeś firmę i chcesz wiedzieć, w jakim stanie są jej systemy, skontaktuj się z nami.
Co jeszcze warto wiedzieć o due diligence IT?
Kiedy przeprowadzić due diligence IT?
Przed podpisaniem umowy, gdy kupujący ma jeszcze wpływ na cenę i warunki. Zakres zależy od liczby przejmowanych systemów i danych osobowych oraz od planu integracji.
Czy raport z audytu albo certyfikat sprzedającego wystarczy?
Nie zawsze: raport może być nieaktualny albo po prostu błędny. W sprawie Marriott dwa raporty PCI DSS błędnie potwierdzały uwierzytelnianie wieloskładnikowe, którego nie było na wszystkich kontach z dostępem do danych kart.
Czy kupujący może sam przetestować systemy spółki przed przejęciem?
Tylko za zgodą przejmowanej spółki i w zakresie uzgodnionym na piśmie. Przed zamknięciem transakcji kupujący nie jest właścicielem systemów.
Kto powinien uczestniczyć w due diligence IT?
Osoba odpowiedzialna za bezpieczeństwo po stronie kupującego, inspektor ochrony danych, architekt integracji i prawnik transakcyjny. Ryzyko, które zostaje po podpisaniu, akceptuje zarząd.
Co zrobić, jeśli incydent wyjdzie na jaw po zamknięciu transakcji?
Uruchomić plan reagowania na incydenty. Jeśli doszło do naruszenia ochrony danych osobowych, art. 33 ust. 1 RODO wymaga zgłoszenia naruszenia organowi nadzorczemu bez zbędnej zwłoki, w miarę możliwości w ciągu 72 godzin od jego stwierdzenia (stan na 18 listopada 2026 r.).
