Przejdź do treści
Baza wiedzy 12 min czytania

Deklaracja stosowania (SoA) w ISO 27001: jak ją napisać, żeby przeszła audyt

Audytor otwiera deklarację stosowania na jednym wierszu i pyta, dlaczego to zabezpieczenie jest w systemie i gdzie jest dowód, że działa. Deklaracja stosowania w ISO 27001 to most między oceną ryzyka a tym, co da się sprawdzić: każdy wiersz musi prowadzić wstecz do ryzyka albo wymogu i naprzód do dowodu.

Audytor jednostki certyfikującej otwiera deklarację stosowania na wierszu o kopiach zapasowych i zadaje dwa pytania: dlaczego to zabezpieczenie jest w systemie i gdzie jest dowód, że działa. Osoba odpowiedzialna za system zarządzania ma w arkuszu słowo „wdrożone”, ale nie wie, kto odpowiada za test odtworzenia ani gdzie leży ostatni raport. Rozmowa, która miała trwać pięć minut, kończy się niezgodnością.

Deklaracja stosowania (ang. Statement of Applicability, SoA) to dokument, który w ISO 27001 łączy ocenę ryzyka z zabezpieczeniami, a zabezpieczenia z dowodami. Audytor bierze go do ręki jako jeden z pierwszych, bo z niego wynika, co w programie cyberbezpieczeństwa firmy będzie sprawdzał. Dobra deklaracja pozwala przejść z każdego wiersza wstecz do ryzyka i naprzód do dowodu. Słaba wygląda kompletnie, dopóki ktoś nie zapyta o uzasadnienie.

Czym jest deklaracja stosowania w ISO 27001?

Deklaracja stosowania to udokumentowana lista zabezpieczeń, które organizacja uznała za niezbędne w swoim systemie zarządzania bezpieczeństwem informacji (SZBI), wraz z uzasadnieniem każdej decyzji. Norma ISO/IEC 27001:2022 wymaga jej sporządzenia w punkcie 6.1.3 d), co odnotowuje dokument IAF MD 26:2023 Międzynarodowego Forum Akredytacji (IAF) z 15 lutego 2023 r., opisujący przejście na nowe wydanie normy.

ISO opublikowała obecne wydanie normy 25 października 2022 r., a w lutym 2024 r. dodała do niego zmianę Amd 1:2024 zatytułowaną „Climate action changes”. W nagłówku deklaracji warto więc podawać pełne oznaczenie: ISO/IEC 27001:2022 wraz ze zmianą Amd 1:2024.

Deklaracja nie zastępuje polityki bezpieczeństwa ani oceny ryzyka. Jest ich skrótem w formie, którą da się zestawić z katalogiem odniesienia, czyli z załącznikiem A normy. Przegląd normy i cyklu certyfikacji znajdziesz w przewodniku po ISO 27001, wymagania rozdziałów od kontekstu organizacji po doskonalenie omawia tekst o kluczowych wymaganiach SZBI, a pozostałe teksty o normie zebraliśmy w dziale ISO 27001.

Skąd biorą się pozycje deklaracji stosowania?

Pozycje deklaracji pochodzą z decyzji o postępowaniu z ryzykiem, a załącznik A służy do ich sprawdzenia, nie do ich wymyślenia. IAF MD 26:2023 opisuje ten krok jako porównanie zabezpieczeń ustalonych przez organizację z zabezpieczeniami z załącznika A (punkt 6.1.3 c)), dzięki któremu organizacja może potwierdzić, że żadnego niezbędnego zabezpieczenia nie pominięto przez przeoczenie. Jeśli porównanie ujawni takie pominięcie, organizacja musi zaktualizować plan postępowania z ryzykiem i wdrożyć brakujące zabezpieczenie.

Załącznik A odwołuje się do zabezpieczeń z normy ISO/IEC 27002:2022, która według IAF MD 26:2023 zawiera 93 zabezpieczenia w czterech rozdziałach zamiast dawnych 114 w czternastu. Te cztery grupy to zabezpieczenia organizacyjne, ludzkie, fizyczne i technologiczne.

W praktyce kolejność prac wygląda więc tak: najpierw ocena ryzyka, potem wybór sposobu postępowania z każdym istotnym ryzykiem, potem zabezpieczenia potrzebne do realizacji tych decyzji, a na końcu porównanie z załącznikiem A. Do tego dochodzą zabezpieczenia wynikające z przepisów i umów, nawet jeśli żadne ryzyko z rejestru ich nie wymusza.

Odwrotna kolejność, czyli zaczynanie od listy z załącznika i odhaczanie tego, co firma „ma”, daje deklarację, która opisuje stan posiadania zamiast odpowiedzi na ryzyko. Audytor rozpozna to po uzasadnieniach, które brzmią jak opis kupionych narzędzi, a nie jak decyzje.

Co musi zawierać deklaracja stosowania?

Norma wymaga w deklaracji czterech elementów: zabezpieczeń niezbędnych, uzasadnienia ich włączenia, informacji, czy są wdrożone, oraz uzasadnienia wyłączenia każdego zabezpieczenia z załącznika A. IAF MD 26:2023 zwraca uwagę, że brzmienie punktu 6.1.3 d) w wydaniu 2022 uporządkowano, żeby usunąć możliwą niejednoznaczność.

Załącznik A jest zestawem odniesienia, a nie zamkniętą listą. Jeśli organizacja stosuje zabezpieczenie, którego w nim nie ma, na przykład wymóg z umowy z kluczowym klientem, może je dopisać do deklaracji jako osobny wiersz z takim samym uzasadnieniem jak pozostałe.

Minimum z normy wystarcza, żeby dokument był zgodny. Żeby był użyteczny na audycie, warto dodać kolumny, które oszczędzają czas obu stronom:

  • identyfikator i nazwa zabezpieczenia w numeracji obecnego wydania,
  • status stosowania: stosowane albo wyłączone,
  • uzasadnienie z odwołaniem do ryzyka, przepisu, umowy albo decyzji zarządu,
  • stan wdrożenia: wdrożone albo w realizacji z terminem z planu postępowania z ryzykiem,
  • właściciel, czyli osoba, która odpowie na pytania audytora,
  • odwołanie do dowodu: procedura, rejestr, raport, zrzut konfiguracji.

Ostatnia kolumna zmienia deklarację z dokumentu, który się „ma”, w mapę dowodów. Gdy audytor pyta o wiersz, odpowiedź zaczyna się od wskazania pliku, a nie od szukania osoby, która coś pamięta.

Jak uzasadnić włączenie i wyłączenie zabezpieczenia?

Uzasadnienie włączenia wskazuje źródło potrzeby, a uzasadnienie wyłączenia pokazuje, dlaczego tego źródła w danej organizacji nie ma. Źródła są cztery i warto je nazywać wprost: ryzyko z rejestru, wymóg prawny, zobowiązanie umowne albo decyzja kierownictwa.

Dobre uzasadnienie włączenia jest krótkie i sprawdzalne: „Stosowane z powodu ryzyka R-14 (utrata danych klientów przy awarii), wymogu umowy z klientem K i decyzji zarządu z 12 marca”. Każdy z tych elementów audytor może odszukać w innym dokumencie i porównać daty.

Uzasadnienie wyłączenia musi powiedzieć, czego w organizacji nie ma. „Nie dotyczy” nie mówi nic. „Nie stosujemy, ponieważ organizacja nie prowadzi działalności, której zabezpieczenie dotyczy, co potwierdza opis zakresu SZBI z wersji 3.1” mówi wszystko, co trzeba. Przy każdym wyłączeniu warto zadać sobie pytanie kontrolne: czy coś w zakresie systemu temu zaprzecza?

Osobnej uwagi wymagają usługi zewnętrzne. Wyłączenie zabezpieczenia tylko dlatego, że usługę świadczy dostawca chmury, to błąd rozumowania. Ryzyko nie znika, zmienia się jedynie to, kto obsługuje zabezpieczenie, a w deklaracji zostaje wiersz o nadzorze nad dostawcą i o tym, jak firma sprawdza jego zobowiązania.

Uzasadnienie nie powinno też powtarzać nazwy zabezpieczenia innymi słowami. Zdanie „stosujemy, bo kopie zapasowe są ważne” brzmi jak uzasadnienie, ale nie prowadzi do żadnego dokumentu, który dałoby się sprawdzić.

Czym deklaracja stosowania różni się od planu postępowania z ryzykiem?

Deklaracja mówi, które zabezpieczenia organizacja stosuje i dlaczego, a plan postępowania z ryzykiem mówi, kto, do kiedy i jakimi środkami doprowadzi każde ryzyko do akceptowalnego poziomu. Pierwszy dokument jest ułożony według zabezpieczeń, drugi według ryzyk.

Z tej różnicy wynika praktyczna konsekwencja: jedno zabezpieczenie może obsługiwać kilka ryzyk, a jedno ryzyko może wymagać kilku zabezpieczeń. Wiersz deklaracji ze statusem „w realizacji” musi mieć termin zgodny z planem, a każde działanie z planu powinno dać się przypisać do wiersza deklaracji. Rozjazd dat między tymi dokumentami łatwo wykryć, porównując je wiersz po wierszu.

Związek obu dokumentów widać także w wymaganiach IAF dla audytu przejścia na wydanie 2022: IAF MD 26:2023 wymienia wśród jego obowiązkowych elementów aktualizację deklaracji stosowania oraz, jeśli ma to zastosowanie, aktualizację planu postępowania z ryzykiem. Zmiana w jednym dokumencie pociąga zmianę w drugim. Sposób prowadzenia samej oceny ryzyka opisuje tekst o analizie ryzyka IT.

Jak zbudować deklarację stosowania krok po kroku?

Deklarację buduje się od zakresu i wyników oceny ryzyka, a porównanie z załącznikiem A robi się na końcu, nie na początku. Kolejność, która sprawdza się w praktyce, ma sześć kroków:

  1. Zakres SZBI. Bez opisanego zakresu nie da się uzasadnić wyłączenia, bo nie wiadomo, czego ono dotyczy. Zakres obejmuje lokalizacje, procesy, systemy i dostawców.
  2. Zabezpieczenia z planu postępowania z ryzykiem. Wypisz zabezpieczenia potrzebne do realizacji decyzji o każdym istotnym ryzyku, z odwołaniem do numerów ryzyk.
  3. Wymagania prawne i umowne. Dopisz zabezpieczenia wynikające z przepisów, które firmę obowiązują (na przykład RODO albo ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa), oraz z umów z klientami, jako osobne źródło uzasadnień.
  4. Porównanie z załącznikiem A. Przejdź wiersz po wierszu przez wszystkie zabezpieczenia załącznika i dla każdego zapisz decyzję. Pominięte zabezpieczenie wraca do planu postępowania z ryzykiem.
  5. Uzupełnienie kolumn. Dla każdego wiersza: stan wdrożenia, właściciel i odwołanie do dowodu. Wiersz bez właściciela to sygnał, że zabezpieczenie istnieje tylko na papierze.
  6. Zatwierdzenie i wersja. Przekaż deklarację do akceptacji kierownictwu i właścicielom ryzyk, nadaj numer wersji i datę, a zmiany zapisuj w historii dokumentu.

Krok piąty angażuje najwięcej osób, bo właściciele zabezpieczeń siedzą w różnych działach. Dlatego warto zebrać ich na jednym warsztacie, zamiast wysyłać arkusz do uzupełnienia mailem.

Jakie błędy w deklaracji stosowania wychodzą na audycie?

Na audycie wychodzą przede wszystkim błędy, które da się wykryć jednym pytaniem: brak uzasadnienia, brak dowodu albo sprzeczność z innym dokumentem. Każdy z nich wynika z tego, że deklarację pisano jako formularz, a nie jako mapę decyzji.

„Nie dotyczy” bez powodu. Wyłączenie bez uzasadnienia albo z uzasadnieniem, któremu przeczy zakres systemu, na przykład wyłączenie wymagań o bezpieczeństwie pomieszczeń przy biurze z własną serwerownią w zakresie.

„Wdrożone” bez dowodu. Status w arkuszu nie jest dowodem. Dla audytu przejścia na wydanie 2022 IAF MD 26:2023 zapisał wprost, że nie może on opierać się wyłącznie na przeglądzie dokumentów, zwłaszcza przy zabezpieczeniach technologicznych. To zdanie dotyczy jednego rodzaju audytu, ale dobrze oddaje sposób pracy audytora: dokument jest punktem wyjścia do rozmowy i oględzin.

Daty, które się nie zgadzają. Status „wdrożone” przy działaniu, które według planu postępowania z ryzykiem kończy się za trzy miesiące, albo deklaracja zatwierdzona przed oceną ryzyka, na której rzekomo się opiera.

Stara numeracja. Procedury i rejestry z odwołaniami do zabezpieczeń z wydania 2013, choć deklaracja używa numeracji z wydania 2022. Po zmianie liczby i układu zabezpieczeń takie odwołania prowadzą donikąd.

Brak właściciela. Zabezpieczenie, za które nikt nie odpowiada, na audycie nie ma kto obronić, nawet jeśli faktycznie działa.

Jak utrzymywać deklarację stosowania po certyfikacji?

Deklarację aktualizuje się przy każdej zmianie, która zmienia ryzyko albo zakres systemu, a nie raz w roku przed audytem nadzoru. Typowe wyzwalacze to nowy system albo dostawca, nowa lokalizacja, nowy przepis, incydent i wynik audytu wewnętrznego.

Okres przejściowy między wydaniami normy już się zakończył. Według IAF MD 26:2023 certyfikaty wydane w ramach akredytacji według ISO/IEC 27001:2013 miały wygasnąć albo zostać wycofane z końcem okresu przejściowego, który dla certyfikowanych organizacji upływał 31 października 2025 r. Deklaracje przepisane w pośpiechu przed tym terminem warto przejrzeć jeszcze raz, bo właśnie w nich zostają stare odwołania i uzasadnienia skopiowane bez sprawdzenia.

Dobrą praktyką jest powiązanie deklaracji z cyklem systemu: przegląd przed każdym przeglądem zarządzania, sprawdzenie statusów po każdym audycie wewnętrznym i porównanie z rejestrem ryzyk po każdej istotnej zmianie. O tym, jak wykorzystać sam audyt wewnętrzny, piszemy w tekście o audycie wewnętrznym ISO 27001.

Historia zmian jest tu równie ważna jak treść. Gdy audytor widzi, że wyłączenie pojawiło się po incydencie albo po zmianie dostawcy, pyta o decyzję, która je uzasadnia. Wpis w historii z datą i odwołaniem do tej decyzji zamyka temat jednym zdaniem.

Jak sprawdzić, czy deklaracja jest gotowa na audyt?

Deklaracja jest gotowa wtedy, gdy na każde pytanie audytora o dowolny wiersz odpowiedź prowadzi do konkretnego dokumentu albo zapisu. Poniższa lista kontrolna przekłada to na pytania, które warto zadać sobie przed audytem.

Element deklaracjiPytanie audytoraDowód, który warto mieć pod rękąSygnał ostrzegawczy
ZakresCzego dotyczy system i czego nie obejmuje?Opis zakresu z wersją i datąWyłączenia, którym przeczy zakres
Status stosowaniaCzy każde zabezpieczenie z załącznika A ma decyzję?Komplet wierszy w numeracji wydania 2022Puste wiersze albo numeracja z 2013 r.
Uzasadnienie włączeniaSkąd wynika potrzeba tego zabezpieczenia?Numer ryzyka, przepis, umowa, uchwałaUzasadnienie powtarza nazwę zabezpieczenia
Uzasadnienie wyłączeniaDlaczego tego zabezpieczenia nie stosujecie?Fragment zakresu albo rejestru procesów„Nie dotyczy” bez powodu
Stan wdrożeniaCzy to działa dzisiaj?Raport, rejestr, zrzut konfiguracji, próbka„Wdrożone” bez daty i bez dowodu
WłaścicielKto odpowie na pytania o ten wiersz?Imienne przypisanie w deklaracjiDział zamiast osoby albo brak wpisu
Spójność z planemCzy terminy zgadzają się z planem postępowania z ryzykiem?Plan z tymi samymi numerami ryzykRóżne daty w obu dokumentach
Wersja i zatwierdzenieKto i kiedy zatwierdził ten stan?Historia zmian, protokół akceptacjiZatwierdzenie starsze niż ocena ryzyka

Najważniejsze:

  • Pozycje deklaracji wynikają z ryzyka, przepisów i umów, a załącznik A służy do sprawdzenia, czy nic nie umknęło.
  • Każde wyłączenie musi mówić, czego w organizacji nie ma, a nie tylko, że coś „nie dotyczy”.
  • Status „wdrożone” bez odwołania do dowodu jest na audycie tylko deklaracją woli.
  • Daty w deklaracji, planie postępowania z ryzykiem i ocenie ryzyka muszą do siebie pasować.

Jak nFlo może pomóc w przygotowaniu deklaracji stosowania?

W obszarze „Ład, ryzyko i zgodność” nFlo przygotowuje organizacje do certyfikacji ISO 27001 i pomaga utrzymać system po niej. W ramach usługi ISO 27001 - Wdrożenie i przygotowanie do certyfikacji zespół przygotowuje dokumentację SZBI, w tym deklarację stosowania, prowadzi analizę ryzyka według metodyki zgodnej z ISO 27005 i audyt wewnętrzny, a podczas audytu certyfikacyjnego asystuje organizacji.

Jeśli system już działa, usługa Przegląd, Audyt i Doradztwo SZBI obejmuje przegląd dokumentacji, w tym deklaracji stosowania, weryfikację skuteczności wdrożonych zabezpieczeń na podstawie dowodów oraz przegląd gotowości przed audytem certyfikacyjnym. Wynikiem jest lista luk z priorytetami, a nie nowy segregator.

nFlo nie jest jednostką certyfikującą: certyfikat przyznaje jednostka akredytowana, a nasza rola kończy się na przygotowaniu organizacji i dowodów. Jeśli chcesz sprawdzić, czy Twoja deklaracja wytrzyma pytania audytora, skontaktuj się z nami.

Co jeszcze warto wiedzieć o deklaracji stosowania ISO 27001?

Czy deklaracja stosowania musi obejmować wszystkie zabezpieczenia z załącznika A?

Każde zabezpieczenie z załącznika A powinno dostać w deklaracji decyzję: stosowane z uzasadnieniem albo wyłączone z uzasadnieniem. Porównanie z załącznikiem A służy temu, żeby żadne niezbędne zabezpieczenie nie zostało pominięte przez przeoczenie, a pusty wiersz wygląda dokładnie jak takie przeoczenie.

Czy można wyłączyć zabezpieczenie dlatego, że jest drogie?

Sam koszt nie jest uzasadnieniem wyłączenia. Jeśli zabezpieczenie odpowiada na ryzyko z rejestru, a firma świadomie z niego rezygnuje, to jest decyzja o akceptacji ryzyka. Powinien ją podjąć właściciel ryzyka i powinna wynikać z planu postępowania z ryzykiem, a deklaracja tylko ją odnotowuje.

Kto zatwierdza deklarację stosowania?

W praktyce deklarację zatwierdza kierownictwo odpowiedzialne za system zarządzania bezpieczeństwem informacji, po uzgodnieniu z właścicielami ryzyk i właścicielami zabezpieczeń. Ważne, żeby zatwierdzenie miało datę i numer wersji, bo audytor porównuje je z datami oceny ryzyka i planu postępowania.

Jak często aktualizować deklarację stosowania?

Przy każdej zmianie, która zmienia ryzyko albo zakres systemu: nowy system, dostawca, lokalizacja, przepis albo wynik audytu wewnętrznego. Poza tym warto przeglądać ją przed każdym przeglądem zarządzania, żeby statusy wdrożenia zgadzały się z planem postępowania z ryzykiem.

Czy deklarację stosowania można pokazać klientowi?

Można, ale z rozwagą. Deklaracja opisuje, jakie zabezpieczenia firma stosuje i których nie stosuje, więc pełna wersja zdradza sporo o jej ochronie. Zamiast niej można pokazać certyfikat z zakresem albo skrót deklaracji udostępniony na podstawie umowy o zachowaniu poufności.

Udostępnij:

Porozmawiaj z ekspertem

Masz pytania dotyczące tego tematu? Skontaktuj się z naszym opiekunem.

Opiekun handlowy
Przemysław Widomski

Przemysław Widomski

Opiekun handlowy

Odpowiedź w ciągu 24 godzin
Konsultacja z ekspertem
Indywidualne podejście

Podanie numeru telefonu przyspieszy kontakt.

Chcesz obniżyć ryzyko i koszty IT?

Umów konsultację - odpowiemy w ciągu 24h

Odpowiedź w 24h Indywidualna wycena Bez zobowiązań

Lub pobierz bezpłatny przewodnik:

E-book: Strategia odporności cyfrowej 2026