W 2024 r. pracownik firmy inżynieryjnej Arup przelał 25 mln USD po wideokonferencji, na której „dyrektorzy” finansowi okazali się deepfake’ami. To nie scenariusz filmu, lecz dziś jeden z najszybciej rosnących wektorów oszustw finansowych. Sztuczna inteligencja obniżyła próg wejścia dla socjotechniki: sfałszowanie głosu czy twarzy przełożonego jest tańsze, szybsze i bardziej przekonujące niż kiedykolwiek.
Ten artykuł skupia się na oszustwach finansowych wspieranych przez AI — deepfake, vishingu i CEO fraud — oraz na tym, jak realnie się przed nimi bronić. Szerszy obraz tego, jak napastnicy wykorzystują AI w całym łańcuchu ataku, znajdziesz w artykule jak atakujący wykorzystują AI: deepfake, phishing i malware.
Dlaczego AI zmienia ekonomię oszustw
Według ENISA Threat Landscape 2025 ponad 80% obserwowanych kampanii socjotechnicznych wykorzystywało na początku 2025 r. treści generowane lub wzmacniane przez AI. Mechanizm jest prosty: to, co kiedyś wymagało biegłości językowej, researchu i czasu, dziś można zautomatyzować. Phishing pozbawiony błędów językowych, spersonalizowane wiadomości, sklonowany głos prezesa na nagraniu poczty głosowej — wszystko to skaluje się niemal bez kosztów.
W podziemiu pojawiły się też dedykowane narzędzia: WormGPT i FraudGPT (modele „bez hamulców” do generowania treści przestępczych) oraz fałszywe strony udające popularne narzędzia AI, które w rzeczywistości dystrybuują infostealery. To pokazuje, że AI jest dla przestępców jednocześnie narzędziem ataku i przynętą.
Deepfake i CEO fraud: anatomia oszustwa
CEO fraud, czyli oszustwo „na prezesa”, to klasyka socjotechniki: napastnik podszywa się pod członka kierownictwa i wywiera presję na pracowniku działu finansów, by ten wykonał pilny przelew lub zmienił dane rachunku. AI dokłada do tego warstwę audiowizualną.
Typowy przebieg:
- Rozpoznanie — napastnik zbiera publicznie dostępne nagrania głosu i wizerunku kadry (wystąpienia, webinary, media społecznościowe) jako materiał treningowy.
- Pretekst — pracownik otrzymuje pilną, poufną prośbę: przejęcie, rozliczenie, „dyskretna” transakcja, presja czasu.
- Uwiarygodnienie — deepfake na wideokonferencji lub sklonowany głos na połączeniu telefonicznym usuwa naturalną nieufność („przecież to był prezes”).
- Realizacja — przelew trafia na rachunek kontrolowany przez napastnika; środki są szybko wyprowadzane.
Skalę potwierdzają dane. Według ankiety Gartnera (302 liderów cyberbezpieczeństwa, marzec–maj 2025) 62% organizacji doświadczyło ataku z użyciem deepfake w ciągu 12 miesięcy — w tym 43% audio i 37% wideo. CERT Polska ostrzega z kolei przed deepfake’ami w kampaniach oszustw inwestycyjnych (fałszywe nagrania i filmy z wizerunkami znanych osób).
Vishing: oszustwo, które słychać
Vishing (voice phishing) to oszustwo prowadzone głosem — telefonicznie lub przez komunikatory. Klonowanie głosu sprawia, że rozmówca brzmi jak zaufana osoba. Według CrowdStrike 2025 Global Threat Report vishing zanotował wzrost o 442% — przy czym jest to porównanie pierwszej i drugiej połowy 2024 r., a nie dynamika całego 2025 r. Niezależnie od dokładnej liczby trend jest jednoznaczny: głos przestał być dowodem tożsamości.
Jak się bronić — warstwy obrony
Obrona przed oszustwami z AI nie opiera się na „rozpoznaniu deepfake’a okiem”. Ocena autentyczności obrazu czy głosu jest zawodna i będzie coraz trudniejsza. Skuteczna obrona przenosi ciężar z oceny treści na weryfikację procesu.
1. Weryfikacja drugim kanałem (second channel) — fundament
To najważniejsza pojedyncza bariera. Każda prośba o pilny przelew, zmianę danych płatniczych dostawcy czy odstępstwo od procedury musi zostać potwierdzona niezależnym, wcześniej ustalonym kanałem — np. oddzwonieniem na numer z firmowej bazy (nie na numer podany w wiadomości). Zasada brzmi: nie ufaj kanałowi, którym przyszła prośba.
2. Procedury finansowe odporne na presję
- Zasada dwóch par oczu (podwójna akceptacja) dla przelewów powyżej ustalonego progu.
- Limity i opóźnienia dla nowych lub zmienionych rachunków odbiorców.
- Jasna polityka: żadna prośba „pilna i poufna” nie zwalnia z procedury — to właśnie presja czasu i tajności jest sygnałem ostrzegawczym.
3. Świadomość i szkolenia
Pracownicy — zwłaszcza w finansach, księgowości i obsłudze zarządu — powinni znać scenariusze deepfake i vishingu oraz wiedzieć, że poproszenie o weryfikację jest oczekiwane, a nie obraźliwe. Powiąż to z ogólną higieną antyphishingową: jak skutecznie chronić firmę przed phishingiem i czym jest phishing i jak się przed nim ochronić.
4. Warstwa techniczna
- Phishing-resistant MFA (FIDO2/klucze sprzętowe) na kontach uprzywilejowanych i w systemach płatności — utrudnia przejęcie tożsamości, która uwiarygodniłaby oszustwo.
- Zabezpieczenia poczty (DMARC/DKIM/SPF, filtrowanie BEC) ograniczające podszywanie się pod domenę.
- Egzekwowanie procedur w narzędziach (workflow akceptacji w systemie finansowym), nie tylko „na papierze”.
Sygnały ostrzegawcze
- Presja czasu i poufności („zrób to teraz, nikomu nie mów”).
- Prośba o pominięcie standardowej procedury lub zmianę utrwalonego procesu.
- Niespójności w deepfake’u (mimika, synchronizacja ust, oświetlenie, artefakty przy ruchu) — pomocnicze, ale nigdy rozstrzygające.
- Zmiana numeru rachunku „znanego” dostawcy tuż przed płatnością.
Pamiętaj: żaden pojedynczy sygnał nie przesądza. Rozstrzyga niezależna weryfikacja prośby.
Podsumowanie
Deepfake, vishing i CEO fraud przeniosły oszustwa finansowe na nowy poziom realizmu, ale ich słaby punkt pozostaje ten sam: wymagają, byś zaufał prośbie bez niezależnej weryfikacji. Firmy, które uczynią weryfikację drugim kanałem twardą, nienegocjowalną procedurą, neutralizują większość tych ataków — niezależnie od tego, jak przekonujący jest sfałszowany głos czy obraz. To także element szerszego obrazu zagrożeń 2026 r., który opisujemy w raporcie o krajobrazie cyberzagrożeń 2026.
Powyższe treści mają charakter edukacyjny. Część przytoczonych prognoz rynkowych to projekcje, nie fakty dokonane. Jeśli chcesz zbudować odporne procedury weryfikacji i przetestować je w praktyce (np. ćwiczeniami i symulacjami), zespół nFlo pomoże zaprojektować i wdrożyć adekwatne zabezpieczenia.
Źródła i materiały referencyjne
- ENISA Threat Landscape 2025
- Gartner — badanie liderów cyberbezpieczeństwa (2025) dot. ataków deepfake
- CrowdStrike 2025 Global Threat Report
- CERT Polska (NASK) — ostrzeżenia dot. deepfake w oszustwach inwestycyjnych
