Przejdź do treści
Baza wiedzy 13 min czytania

Jak wykrywać ataki DDoS w warstwie 7? Sygnały, progi i odcisk TLS

Atak w warstwie 7 może położyć sklep albo portal klienta, choć łącze jest prawie puste. Opisujemy sześć sygnałów, po których da się go rozpoznać, i pokazujemy, jak połączyć je w plan wykrywania, który nie blokuje klientów.

Przykład: w piątek po południu sklep internetowy zaczyna odpowiadać coraz wolniej, choć łącze jest wykorzystane w niewielkim stopniu, a urządzenie anty-DDoS nie zgłasza alarmu. W logach serwera aplikacji widać za to lawinę zapytań do wyszukiwarki produktów — każde z innym, przypadkowym ciągiem znaków, każde z poprawnym nagłówkiem przeglądarki i każde kończące się zapytaniem do bazy danych. Baza przestaje nadążać, a klienci widzą komunikat o błędzie.

Tak może wyglądać atak DDoS w warstwie 7, czyli w warstwie aplikacji. Nie wysyca łącza, więc nie uruchamia mechanizmów, które czekają na gwałtowny wzrost natężenia ruchu. Poniżej opisujemy sześć sygnałów, po których da się go rozpoznać, opartych na publicznych źródłach, i pokazujemy, jak połączyć je w plan wykrywania.

Czym atak DDoS w warstwie 7 różni się od ataku wolumetrycznego?

Atak wolumetryczny próbuje zapchać łącze, a atak w warstwie 7 próbuje wyczerpać zasoby aplikacji — i robi to ruchem, który z daleka wygląda jak zwykłe korzystanie z usługi. Rekomendacja Pełnomocnika Rządu nr 2026/67a/5 opisuje dwie grupy ataków na dostawców internetu: wolumetryczne, które zajmują całą przepustowość łącza, i ataki na protokoły, które przeciążają zasoby urządzeń sieciowych. Ataki na warstwę aplikacji to osobna grupa, opisana szerzej w naszym przewodniku po atakach DDoS.

OWASP w opisie zagrożenia OAT-015 Denial of Service zaznacza, że takie użycie może przypominać legalne korzystanie z aplikacji, a mimo to prowadzić do spowolnienia i wyczerpania zasobów serwerów WWW, aplikacji i baz danych. MITRE w katalogu CAPEC-488 opisuje zalew HTTP jako legalne, oparte na sesjach żądania GET, zaprojektowane tak, by zużyć dużo zasobów serwera, i dodaje, że właśnie dlatego taki atak jest bardzo trudny do wykrycia.

Zmienia się więc pytanie: nie ile ruchu przyjdzie, tylko które z poprawnych z pozoru żądań są częścią ataku. Odpowiedź wymaga treści żądań, ich kolejności i kosztu obsłużenia, a nie liczników pakietów.

Definicje i rodzaje ataków zebraliśmy w artykule czym jest atak DDoS i jak się przed nim chronić, a samo pojęcie ataku DDoS wyjaśnia nasz słownik.

Dlaczego operator i scrubbing center mogą go nie zauważyć?

Operator i scrubbing center widzą ruch, ale zwykle nie widzą jego treści, a często widzą tylko jeden jego kierunek. Według rekomendacji 2026/67a/5 (pkt 3) telemetria dostawcy internetu to próbkowanie ruchu w warstwach L2–L4: adresy, natężenie i flagi protokołów. To wystarcza do wykrycia zalewu pakietów, ale nie do oceny, czy żądanie HTTP ma sens. Pytania, które warto zadać swojemu dostawcy, zebraliśmy w artykule o rekomendacji DDoS dla ISP.

Drugim ograniczeniem jest szyfrowanie. W TLS 1.3 (RFC 8446) wszystkie wiadomości uzgadniania po ServerHello są szyfrowane, a dane przesyłane po zestawieniu kanału są widoczne tylko dla jego końców. Bez kluczy ani operator, ani scrubbing center nie przeczyta adresu, parametrów ani nagłówków żądania.

Trzecim ograniczeniem jest asymetria. Przekierowanie do scrubbingu przez BGP polega na ogłoszeniu tras do adresów firmy, a trasa w BGP, jak definiuje ją RFC 4271, opisuje drogę do miejsc docelowych. Zmienia się więc droga ruchu kierowanego do firmy, a odpowiedzi serwerów mogą wracać zwykłą trasą. RFC 3704 przypomina przy tym, że między operatorami trasy w obu kierunkach zwykle nie są symetryczne.

Wreszcie progi. Scrubbing w chmurze uruchamia się najczęściej przy atakach wolumetrycznych — Radware opisuje swoją usługę hybrydową jako przekierowującą ruch do chmury dopiero przy atakach, które mają wysycić łącze. Atak w warstwie 7 o małym wolumenie może zostać poniżej takich progów. Dlatego w usłudze ochrony anty-DDoS i scrubbing center analiza warstwy 7 po stronie firmy jest osobną warstwą ochrony.

Najważniejsze: operator i scrubbing center widzą liczniki ruchu, a nie treść żądań. Atak w warstwie 7 trzeba wykrywać tam, gdzie ruch TLS jest odszyfrowywany, czyli po stronie firmy.

Gdzie w sieci firmy analizować żądania HTTP?

Żądania widać tam, gdzie ruch TLS jest odszyfrowywany: na urządzeniu lub w usłudze, która ma klucze serwera. Najczęściej jest to WAF, odwrotne proxy albo urządzenie anty-DDoS z inspekcją TLS, ustawione przed serwerami aplikacji.

Odszyfrowanie ma swoją cenę: urządzenie musi przechowywać klucze i mieć moc obliczeniową na obsługę SSL/TLS przy szczytowym ruchu. Check Point podaje, że DDoS Protector ma sprzętowe silniki SSL, które sprawdzają aktualne standardy SSL/TLS. Część producentów deklaruje też wykrywanie bez dostępu do kluczy: Radware pisze, że jego algorytmy behawioralne wykrywają i ograniczają zagrożenia z udostępnieniem certyfikatów albo bez niego.

Zanim zaczniesz stroić reguły, ustal, w którym punkcie sieci ruch jest jawny i czy jego logi trafiają do systemu, który widzi też liczniki ruchu i metryki aplikacji.

Co mówi entropia żądań?

Entropia mierzy, jak bardzo rozproszone są wartości — i dlatego dobrze pokazuje, kiedy ruch staje się zbyt jednolity albo zbyt przypadkowy jak na prawdziwych użytkowników. Prawdziwi klienci odwiedzają różne strony w różnych proporcjach, a ich rozkład jest dość stabilny w czasie. Gdy rozkład adresów, parametrów albo źródeł żądań nagle się spłaszcza albo skupia, entropia to pokazuje, zanim wzrośnie łączne natężenie ruchu.

To podejście ma oparcie w badaniach. Praca opublikowana w czasopiśmie Entropy (MDPI, 2016) jako cechy do klasyfikacji ruchu przy wykrywaniu ataków DDoS w warstwie aplikacji wybrała liczbę żądań HTTP GET, entropię i wariancję dla każdego połączenia (DOI). Wcześniejsza praca w Journal of Control Science and Engineering (2013) proponowała wykrywanie takich ataków na podstawie entropii żądań HTTP GET przypadających na adres źródłowy.

W praktyce entropię liczy się w krótkich oknach czasowych dla kilku wymiarów naraz: ścieżek URL, parametrów zapytań, nagłówków User-Agent i adresów źródłowych. Pojedyncza wartość niewiele mówi — liczy się zmiana względem tego, co jest normalne dla danej aplikacji o danej porze.

Jak rozpoznać powtarzające się sekwencje automatyzacji?

Automat zwykle powtarza ten sam scenariusz, a człowiek błądzi, wraca i zatrzymuje się na dłużej. Powtarzająca się sekwencja żądań — ta sama kolejność stron, te same odstępy, ten sam zestaw parametrów — jest dobrym sygnałem ruchu automatycznego, także wtedy, gdy każde pojedyncze żądanie wygląda poprawnie.

OWASP w podręczniku Automated Threat Handbook zaleca analizę reputacji opartą na tożsamości użytkownika (odcisk przeglądarki i urządzenia, sesja, adres i geolokalizacja) oraz na jego zachowaniu: stronie, z której przyszedł, punkcie wejścia, porze dnia, tempie żądań, tempie zakładania nowych sesji i ścieżkach przez aplikację. Ostrzega też, żeby nie zakładać zbyt pochopnie, jak wygląda normalne zachowanie użytkowników, bo ruch automatyczny może już stanowić znaczną część bieżącego ruchu.

Najprościej porównywać listy kolejnych ścieżek w sesjach: wiele sesji z identyczną sekwencją, bardzo równymi odstępami i bez pobierania zasobów statycznych to wzorzec do sprawdzenia. Wymaga to identyfikatora sesji i punktu, który widzi ruch jawny.

Dlaczego kosztowne zapytania są groźniejsze niż duży ruch?

Atak w warstwie 7 nie musi być duży, jeśli każde żądanie jest drogie w obsłudze. Fortinet w swoim słowniku zwraca uwagę, że serwer generuje stronę, wykonując zapytania do bazy danych, a atak w warstwie aplikacji zmusza go do pracy ponad normę. MITRE w CAPEC-488 opisuje zalew HTTP jako żądania zaprojektowane tak, by zużyć dużo zasobów serwera.

Typowy przykład to wyszukiwarka w sklepie albo portalu. Wyniki wyszukiwania dla nowej frazy nie mogą pochodzić z pamięci podręcznej, bo RFC 9111 definiuje klucz pamięci podręcznej jako zbudowany co najmniej z metody żądania i adresu docelowego. Żądanie z losowym ciągiem w parametrze wyszukiwania ma więc za każdym razem inny klucz, omija cache i trafia do aplikacji oraz bazy danych. Badacze opisujący ataki w warstwie aplikacji wyróżniają zresztą osobną kategorię ataku z losowymi adresami URL (Security and Communication Networks, 2018).

Co mierzyć? Nie liczbę żądań, tylko ich koszt: czas odpowiedzi aplikacji, czas zapytań do bazy, odsetek odpowiedzi spoza pamięci podręcznej dla danej ścieżki i liczbę unikalnych wartości parametru w oknie czasowym. Gwałtowny wzrost unikalnych fraz wyszukiwania przy stałej liczbie sesji to sygnał wart alarmu, nawet jeśli łączny ruch nie rośnie.

Na kosztowne punkty aplikacji warto też nałożyć osobne limity, czyli rate limiting liczony na sesję albo na klienta, ustawiony niżej niż dla stron statycznych.

Co zdradza odcisk TLS ClientHello, czyli JA3 i JA4?

Zanim połączenie zostanie zaszyfrowane, klient wysyła wiadomość ClientHello, a jej zawartość zależy od biblioteki, z której korzysta. RFC 8446 opisuje, że w TLS 1.3 szyfrowane są wiadomości uzgadniania po ServerHello — ClientHello do nich nie należy. README projektu JA3 ujmuje to wprost: negocjacja odbywa się jawnie, więc szczegóły pakietu Client Hello pozwalają rozpoznać aplikację kliencką, a sam pakiet zależy od bibliotek użytych do zbudowania klienta.

JA3 zbiera wartości wybranych pól ClientHello — wersji, szyfrów, rozszerzeń, krzywych eliptycznych i formatów punktów — łączy je w kolejności z pakietu i liczy z nich skrót. JA4 buduje odcisk z atrybutów tej samej wiadomości, między innymi obecności SNI, liczby szyfrów i rozszerzeń oraz pierwszej wartości ALPN, a listy szyfrów i rozszerzeń sortuje przed policzeniem skrótu.

Do czego to służy przy DDoS? Automat podszywający się pod przeglądarkę ustawia nagłówek User-Agent jak przeglądarka, ale jego biblioteka TLS może tworzyć inny ClientHello. Rozjazd między deklarowaną przeglądarką a odciskiem TLS albo nagły napływ połączeń z jednym, rzadko spotykanym odciskiem to dobre sygnały. Odcisk nie identyfikuje jednak użytkownika: wiele osób korzysta z tej samej przeglądarki, więc blokowanie samym odciskiem szybko trafi w klientów.

Odcisk można liczyć nawet na urządzeniu bez kluczy, bo ClientHello jest wysyłany jawnie.

Jak ustawić progi uczone na ruchu z uwzględnieniem pory dnia i tygodnia?

Stały próg albo przepuści atak w nocy, albo zablokuje klientów w szczycie, dlatego progi warto uczyć na ruchu. Ruch ma rytm: rośnie rano, osiąga szczyt po południu i spada w nocy. Tak opisał go J. D. Brutlag w pracy o wykrywaniu nietypowego zachowania w monitoringu sieci (USENIX LISA, 2000), proponując model Holta-Wintersa, który rozkłada szereg czasowy na poziom bazowy, trend i składnik sezonowy.

W takim modelu dla każdego punktu cyklu liczy się prognozę i pasmo ufności, a alarmem jest wyjście obserwacji poza pasmo. Brutlag zaznacza, że pojedyncze przekroczenie pasma daje dużo fałszywych alarmów, więc lepiej liczyć przekroczenia w przesuwanym oknie. Cykl dobowy to nie wszystko: badacze ruchu sieciowego dzielą tygodniowy profil zapotrzebowania na dni robocze, sobotę i niedzielę (arXiv, 2023). Próg dla poniedziałku rano nie powinien być więc tym samym progiem co dla niedzieli w nocy.

OWASP podpowiada to samo z perspektywy aplikacji: ustalając limity, trzeba przewidzieć, jak powinny się zmieniać przy typowych wahaniach popytu. W praktyce oznacza to osobne linie bazowe dla pory dnia i dnia tygodnia, liczone dla tych samych miar, które opisaliśmy wcześniej — entropii, kosztu żądań i tempa nowych sesji. Kampanie marketingowe i wyprzedaże warto oznaczać z wyprzedzeniem, żeby model nie uznał ich za atak.

Jak białe listy i korelacja sygnałów ograniczają blokowanie klientów?

Najwięcej szkody w obronie przed atakiem w warstwie 7 wyrządza reguła, która blokuje na podstawie jednego sygnału. Każdy z opisanych sygnałów ma fałszywe alarmy: entropia zmienia się przy kampanii marketingowej, odcisk TLS jest wspólny dla wielu przeglądarek, a sekwencja może się powtarzać u stałych klientów. Dlatego blokada powinna zapadać dopiero wtedy, gdy kilka sygnałów potwierdza się jednocześnie.

Białe listy działają w drugą stronę: opisują ruch, który na pewno jest pożądany. README JA3 podaje przykład środowiska, w którym można zbudować białą listę oczekiwanych aplikacji i alarmować przy każdym innym odcisku. W aplikacji internetowej biała lista obejmuje zwykle partnerów integrujących się przez API, monitoring dostępności, roboty wyszukiwarek i zalogowanych klientów z dobrą historią, a samą listę warto aktualizować na podstawie zachowania.

Korelacja oznacza łączenie sygnałów tożsamości i zachowania, tak jak proponuje OWASP: odcisk urządzenia i sesję razem z tempem żądań i ścieżkami przez aplikację. Reguła „wysoki koszt żądań, nieznany odcisk TLS i sekwencja powtarzana w wielu sesjach” opisuje atak znacznie dokładniej niż każdy z tych warunków osobno. Reakcja może być stopniowana: najpierw ograniczenie tempa albo dodatkowa weryfikacja, a blokada na końcu.

Jak zestawić sygnały warstwy 7 w jednym planie wykrywania?

Tabela porządkuje sześć sygnałów jako plan wdrożenia.

SygnałCo mierzyćGdzie to widaćNa co uważać
Entropia żądańRozkład ścieżek, parametrów i źródeł w krótkich oknachWAF, odwrotne proxy, logi aplikacjiKampanie i wyprzedaże zmieniają rozkład
Sekwencje automatyzacjiKolejność ścieżek i odstępy między żądaniami w sesjiPunkt z ruchem jawnym i identyfikatorem sesjiStali klienci też powtarzają ścieżki
Kosztowne zapytaniaCzas odpowiedzi, czas zapytań do bazy, odsetek odpowiedzi spoza cacheSerwer aplikacji, baza danych, monitoring aplikacjiNowe funkcje bywają wolne bez ataku
Odcisk TLS (JA3, JA4)Rozkład odcisków i zgodność z deklarowaną przeglądarkąKażdy punkt widzący początek połączenia TLSOdcisk nie identyfikuje użytkownika
Progi uczone na ruchuOdchylenie od linii bazowej dla pory dnia i dnia tygodniaSystem monitoringu z historią metrykPojedyncze przekroczenie to za mało
Białe listy i korelacjaLiczba sygnałów potwierdzonych jednocześnieSystem łączący logi i metryki, np. SIEMListy trzeba aktualizować

Tabelę można czytać od góry jako kolejność wdrażania: entropię i koszt żądań da się mierzyć z istniejących logów, a progi uczone na ruchu i korelacja wymagają historii metryk.

Najważniejsze: atak w warstwie 7 rozpoznaje się po koszcie i kształcie żądań, a nie po ich liczbie. Żaden pojedynczy sygnał nie wystarcza — blokadę uzasadnia dopiero kilka sygnałów naraz, mierzonych względem linii bazowej dla pory dnia i tygodnia.

Jak sprawdzić wykrywanie, zanim przyjdzie atak?

Plan wykrywania trzeba sprawdzić, zanim przyda się naprawdę. Najpierw procedura: kto dostaje alarm o nietypowym koszcie żądań, kto decyduje o włączeniu ostrzejszych reguł i jak zespół kontaktuje się z dostawcą, gdy własna sieć jest obciążona. Rekomendacja 2026/67a/5 w pkt 2 zaleca regularne testy odporności i przećwiczenie planu awaryjnego.

Drugi element to miara skuteczności, czyli docelowy czas od wykrycia do blokady, ustalony z góry. W naszych testach odporności na DDoS ustalamy go z klientem przed testem i mierzymy w trakcie testu, a raport zestawia zmierzony czas z celem. Scenariusze tych testów odpowiadają atakom wolumetrycznym i na protokoły, dlatego reguły warstwy 7 warto sprawdzić osobno, na logach z nietypowych dni.

Trzeci element to przegląd po incydencie i po większej zmianie aplikacji, bo nowa funkcja albo nowe API przesuwają linie bazowe.

Jak nFlo może pomóc?

nFlo wdraża ochronę przed DDoS opartą na rozwiązaniach Radware, Check Point i Fortinet — od urządzeń w sieci firmy po scrubbing w chmurze — i pomaga połączyć ją z analizą ruchu w warstwie 7. Szczegóły opisuje usługa ochrony anty-DDoS i scrubbing center, a rozwiązania tej klasy omawia hasło anty-DDoS.

Radware deklaruje dla usługi Radware Cloud DDoS Protection Service ochronę przed atakami na infrastrukturę i na warstwę aplikacji, a w sieci firmy działa urządzenie Radware DefensePro. Check Point podaje, że Check Point DDoS Protector automatycznie zapobiega między innymi zalewom HTTP/S i korzysta z algorytmów behawioralnych. Fortinet opisuje FortiDDoS jako rozwiązanie, które wykrywa i zatrzymuje ataki bez interwencji użytkownika.

Współpraca ma dwa warianty. W usłudze zarządzanej SOC nFlo działa 24/7, monitoruje ruch i uruchamia przekierowanie do scrubbingu. W wariancie projektowym wdrażamy ochronę i przygotowujemy procedurę, a w trakcie ataku działa zespół klienta. Rola zespołu reagowania producenta zależy od rozwiązania:

  • Radware: Emergency Response Team Radware jest dostępny jako usługa w pełni zarządzana
  • Check Point: ERT Check Point konfiguruje urządzenie, zarządza nim i je stroi w ramach zarządzania urządzeniem oferowanego przez producenta
  • Fortinet: według producenta FortiDDoS nie wymaga w trakcie ataku interwencji użytkownika ani NOC producenta

Chcesz sprawdzić, które sygnały warstwy 7 już zbierasz? Skontaktuj się z nami.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest atak DDoS w warstwie 7?

To atak na warstwę aplikacji, w którym napastnik wysyła poprawne z pozoru żądania, na przykład HTTP GET, zaprojektowane tak, by zużyć dużo zasobów serwera, bazy danych albo usług wspierających aplikację. Taki ruch przypomina zwykłe korzystanie z usługi, dlatego trudno go wykryć samymi licznikami ruchu.

Dlaczego operator nie zatrzyma ataku w warstwie 7?

Telemetria operatora obejmuje według rekomendacji 2026/67a/5 warstwy L2–L4, a ruch aplikacji jest szyfrowany w TLS. Bez kluczy operator nie widzi treści żądań, a atak o małym wolumenie może zostać poniżej jego progów mitygacji.

Co to jest JA3 i JA4?

To metody liczenia odcisku klienta TLS na podstawie jawnej wiadomości ClientHello. JA3 łączy wybrane pola w kolejności z pakietu, a JA4 sortuje listy szyfrów i rozszerzeń przed policzeniem skrótu. Odcisk pomaga odróżnić bibliotekę automatu od przeglądarki, ale nie identyfikuje użytkownika.

Jak ustawić progi wykrywania, żeby nie blokować klientów?

Uczyć je na własnym ruchu z uwzględnieniem pory dnia i dnia tygodnia, alarmować dopiero przy powtarzających się przekroczeniach i łączyć kilka sygnałów z białymi listami oczekiwanych klientów. Pojedynczy stały próg daje dużo fałszywych alarmów.

Gdzie analizować ruch w warstwie 7?

Tam, gdzie ruch TLS jest odszyfrowywany, czyli na WAF, odwrotnym proxy albo urządzeniu anty-DDoS z inspekcją TLS przed serwerami aplikacji. Odcisk ClientHello można liczyć także bez kluczy, bo ta wiadomość jest wysyłana jawnie.

Udostępnij:

Porozmawiaj z ekspertem

Masz pytania dotyczące tego tematu? Skontaktuj się z naszym opiekunem.

Opiekun handlowy
Grzegorz Gnych

Grzegorz Gnych

Opiekun handlowy

Odpowiedź w ciągu 24 godzin
Konsultacja z ekspertem
Indywidualne podejście

Podanie numeru telefonu przyspieszy kontakt.

Chcesz obniżyć ryzyko i koszty IT?

Umów konsultację - odpowiemy w ciągu 24h

Odpowiedź w 24h Indywidualna wycena Bez zobowiązań

Lub pobierz bezpłatny przewodnik:

E-book: Strategia odporności cyfrowej 2026